Inloggen

Uit de praktijk

Inspiratie opdoen? Leren van de ervaringen van andere gemeenten? Bekijk op deze pagina praktijkvoorbeelden met de successen en valkuilen die zij tegenkwamen! Elke anekdote is gekoppeld aan een knooppunt.

Alle stakeholders in Zeist in beeld

Alle stakeholders in Zeist in beeld

De gemeente Zeist werkt nauw samen met het projectteam, met daarin primaire stakeholders als de netbeheerders en woningcorporaties. Samen hebben zij een stakeholdersanalyse uitgevoerd met behulp van deze tool. Alle secundaire stakeholders zoals het waterschap en energiemaatschappijen zijn in kaart gebracht en ingedeeld in 4 groepen: meebeslissers, meedenkers, meewerkers en partijen die mee-geinformeerd worden. Zo kreeg de gemeente een goed beeld wie zij wanneer moet betrekken en hoe de communicatie en relatie met elke stakeholder moeten zijn. De stakeholdersanalyse is eerst voor de hele gemeente in het algemeen uitgevoerd en vervolgens verdiepend voor elke wijk apart.
Armoedescan biedt inzicht in sociaal-maatschappelijke problematiek

Armoedescan biedt inzicht in sociaal-maatschappelijke problematiek

De gemeente Tilburg zet een armoedescan in om meer inzicht te krijgen in de sociaal-maatschappelijke achtergronden van wijken. Vragen die worden gesteld, zijn bijvoorbeeld: kunnen alle bewoners meedoen in de energietransitie? Wat betekent de transitie op gebouwniveau? De gemeente onderscheidt drie typen bewoners: bewoners die intrinsiek gemotiveerd zijn en daarvoor ook de middelen hebben, bewoners die intrinsiek gemotiveerd zijn maar niet de middelen hebben om maatregelen te nemen, en bewoners die niet gemotiveerd zijn maar wel middelen hebben. De armoedescan maakt duidelijk waar de problemen zitten en waar de gemeente zich bij een wijkaanpak specifiek op moet richten.
Austerlitz verkent alle alternatieve voor aardgas

Austerlitz verkent alle alternatieve voor aardgas

De gemeente Zeist heeft met stakeholders, waaronder de woningcorporatie, Stedin, inwonervertegenwoordigers en de  omgevingsdienst, in het dorp Austerlitz alle mogelijke alternatieven voor aardgas in kaart gebracht. Hiervoor is gebruik gemaakt van de Infrastructurele Footprint-tool van netbeheerder Stedin. Uit het onderzoek kwamen 3 voorkeursvarianten naar voren. Voor deze varianten wordt nu met behulp van het Smart Energy Cities Model, voorloper van het Wijkkompas, uitgerekend wat dit zowel op sociaal als op technisch en op individueel niveau betekent. Op basis hiervan wordt de best mogelijke keuze gemaakt voor het dorp Austerlitz.
Betonrot als fysieke koppelkans in Tilburg

Betonrot als fysieke koppelkans in Tilburg

Bij de Mozartflat in Tilburg-Noord, 16 verdiepingen hoog, is betonrot geconstateerd. Een tegenvaller voor de bewoners. Maar de renovatie van de 256 balkons wordt nu wel als koppelkans benut. De flat krijgt namelijk een innovatieve klimaatgevel, en wordt daarnaast ook geheel aardgasvrij gemaakt. Alle appartementen worden voorzien van een met ramen afsluitbaar balkon. Dat levert niet alleen extra binnenruimte op, maar ook een veel beter isolerende gevel. De bewoners (huurders en eigenaren) zijn blij met deze aanpak omdat hun wooncomfort omhoog gaat. De financiering wordt mogelijk gemaakt met subsidie van het Rijk en ook van het Nationaal Energiebespaarfonds. 

Fotograaf: Gemeente Tilburg
Betrek netbeheerder om regionale effecten van keuze te begrijpen

Betrek netbeheerder om regionale effecten van keuze te begrijpen

Als een van de eerste wijken in Nederland wilde het Schilderskwartier aardgasnetvervanging voorkomen door de hele wijk all-electric te maken. Stedin was vanaf het begin betrokken en rekende de gevolgen voor de infrastructuur uit. Deze ene wijk kostte miljoenen aan verzwaringen op lokaal en regionaal niveau. Echter, daarna zouden alle andere wijken en kernen in de regio met veel minder ingrepen over kunnen. Eén wijk kan zo mede-bepalend zijn voor de regio. Betrek de netbeerder om deze kennis mee te nemen in de selectie van het juiste alternatief voor aardgas.
Bewoners kiezen het pakket dat bij hen past

Bewoners kiezen het pakket dat bij hen past

Bewoners van het Ramplaankwartier in Haarlem kunnen via een collectieve inkoopactie uit verschillende pakketten kiezen. Het kernpakket bevat een aansluiting op het zonnewarmtenet, basisisolatie en -ventilatie, een geluidsarme warmtepomp en opwek door PVT-zonnepanelen. Aanvullend daarop kunnen bewoners kiezen voor vloerverwarming en koeling, een zonkapel, realisatie van achterstallig onderhoud en extra isolatie. Daarnaast kunnen bewoners ook voor een ontzorgservice kiezen, waarbij alles wordt verbouwd en aangesloten. Tot slot is er een financieringsservice. Bewoners kunnen een lening afsluiten om hun woning te verduurzamen. In plaats van hun gasrekening betalen ze dan maandelijks een bedrag om de lening af te lossen. Meer informatie over de pakketten die aangeboden worden vind je hier. Foto: Ramplaankwartier
Bewoners zetten wijkcoöperatie op in Amersfoort

Bewoners zetten wijkcoöperatie op in Amersfoort

Bewoners in Schothorst-Zuid die overstappen op een warmtenet willen graag invloed op het beleid van het lokale warmtebedrijf. Het warmtebedrijf stond daar wel voor open. De bewoners hebben zich inmiddels verenigd in een energiecoöperatie: Warmtestem. Warmtestem vertegenwoordigt de stem van de bewoners en overlegt met het warmtebedrijf over zaken als tarieven, bronnen en over hoe de leidingen komen te liggen. De coöperatie krijgt jaarlijks een budget om iets goeds voor de wijk te doen: de aanleg van groen of de plaatsing van een bankje bijvoorbeeld. Meer informatie over Warmtestem vind je in de link. 
Blijf een bewonersinitiatief ondersteunen

Blijf een bewonersinitiatief ondersteunen

De wijkaanpak van de Benedenbuurt in Wageningen komt voort uit een bewonersinitiatief. Het begon met een klimaatstraatfeest, dat door bewoners zelf was bedacht. Door dit klimaatstraatfeest ontstond er bij veel bewoners enthousiasme om de wijk te verduurzamen. Ze kregen ondersteuning van een gemeenteambtenaar die open stond voor de ideeën van de bewoners. Die ondersteuning bleef tijdens de hele aanpak van cruciaal belang. Ga er als gemeente niet vanuit dat bewoners alles zelf doen en kunnen oplossen. Goede communicatie en duidelijke afspraken blijven noodzakelijk voor een succesvolle aanpak. Video: Gridd
Burgerparticipatie op buurt- en straatniveau

Burgerparticipatie op buurt- en straatniveau

De Apeldoornse wijk De Maten telt zo'n 10.000 woningen. Dat zijn er te veel om iedereen persoonlijk te spreken. Om toch met inwoners te kunnen communiceren en bewonersparticipatie op gang te brengen, is de wijk opgedeeld in kleinere eenheden van zo'n 2000 woningen. Elke eenheid heeft een buurtraad waarmee de  gemeente/ projectgroep kan overleggen.
Combinatie van methoden voor woon- en wijkwensen verkenning

Combinatie van methoden voor woon- en wijkwensen verkenning

SMILE-wijken zetten naast individuele keukentafelgesprekken ook andere methoden in om wensen van bewoners in kaart te brengen. In een wijk zijn studenten ingezet om huis-aan-huis enquêtes te houden met bewoner-eigenaren. De methode ‘naturalistisch onderzoek’ is een derde alternatief. Peter Beijer (Bureau77) bekeek via die methodiek hoe bewoners in het dagelijks leven omgaan met het energievraagstuk. Aan de hand van een gestandaardiseerde vragenlijst kijkt, luistert en praat hij met bewoners uit de SMILE-wijken Quirijnstok, De Kuil en Theresia. Hij ontdekte op deze wijze alle relevante eigenschappen van het onderzochte populatie. De focus lag dus niet op eigenschappen die representatief zijn voor een grotere populatie. Elk verhaal is van waarde. Iedereen beleeft zaken op zijn of haar eigen manier en geen leefwereld is hetzelfde, aldus Agenderen op z’n Tilburgs.

Fotograaf: Angeline Swinkels
De basis is vertrouwen bij bewoners

De basis is vertrouwen bij bewoners

De wijkaanpak in het Nijmeegse Bottendaal is gebaseerd op vertrouwen. Vertrouwen is van groot belang omdat de wijkaanpak een langdurig proces is. De gemeente werkt aan vertrouwen door veel energie te steken in het betrekken van bewoners, door afspraken na te komen en niks te beloven wat niet waargemaakt kan worden. Gemaakte afspraken worden vastgelegd en via nieuwsbrieven verspreid, zodat bewoners steeds op de hoogte zijn. De gemeente zorgt er bovendien voor om goed bereikbaar te zijn. Bewoners weten hierdoor dat ze op de gemeente kunnen rekenen en voelen zich niet in de steek gelaten als ze met vragen zitten of hulp nodig hebben. Foto: www.duurzaamwonenplus.nl
Duidelijke rolverdeling is essentieel voor relaties en proces

Duidelijke rolverdeling is essentieel voor relaties en proces

Bij een wijkaanpak in Zuid-Nederland was er in de beginfase veel wantrouwen tussen de partners in de stuurgroep, ook vanwege de manier waarop naar bewoners en naar elkaar werd gecommuniceerd. Pas na een interventie door een neutrale partij bleek dat er bij alle partners veel onduidelijkheid bestond over hoe het project eruit moest gaan zien en wie wat ging uitvoeren. Toen de onzekerheid daarover was uitgesproken, konden de partners de rollen en taken verdelen en kwam de wijkaanpak op gang.
Duidelijke taakverdeling bij uitvoering RRE-regeling

Duidelijke taakverdeling bij uitvoering RRE-regeling

In Amersfoort wordt de RRE-regeling door twee geselecteerde partijen uitgevoerd. Eén partij benadert particuliere woningeigenaren met het aanbod om de woning te laten bekijken door een energiecoach. Bewoners krijgen een energiebox met bijvoorbeeld een ledlamp. De andere partij faciliteert een collectieve inkoopactie, bijvoorbeeld voor zonnepanelen of een isolatiepakket. Meer weten over de invulling van de subsidieregeling? Klik op de link.
Duidelijke taakverdeling bij uitvoering RRE-regeling

Duidelijke taakverdeling bij uitvoering RRE-regeling

In Amersfoort wordt de RRE-regeling door twee geselecteerde partijen uitgevoerd. Eén partij benadert particuliere woningeigenaren met het aanbod om de woning te laten bekijken door een energiecoach. Bewoners krijgen een energiebox met bijvoorbeeld een ledlamp. De andere partij faciliteert een collectieve inkoopactie, bijvoorbeeld voor zonnepanelen of een isolatiepakket.
Een enquête laat zien waar de weerstand zit.

Een enquête laat zien waar de weerstand zit.

De energieregisseur heeft samen met de actieve bewonersgroep een enquête gehouden om te onderzoeken waarom bewoners wél en waarom ze niet zouden willen overstappen naar een warmtenet. Dit onderzoek vond
plaats onder huurders (sociale huur) en onder particuliere eigenaren. Opmerkelijk was dat de kosten zowel als reden werden genoemd om wel over te stappen als om niet over te stappen. Een deel van de bewoners denkt dat de prijs van gas omhoog gaat en zegt: doe mij maar een warmtenet. Andere bewoners vrezen dat een warmtenet juist heel duur is. Door in kaart te brengen wat de overwegingen van bewoners zijn, wordt duidelijk welke informatie bewoners nodig hebben. Een enquête heeft twee voordelen: je haalt relevante informatie op waardoor je beter weet wat er leeft en je brengt de energietransitie weer even bij bewoners onder de aandacht. 
Een online huisdossier biedt inzicht

Een online huisdossier biedt inzicht

Bewoners in het Ramplaankwartier in Haarlem kunnen gebruik maken van een online huisdossier. In dit persoonlijke dossier kunnen zij gegevens invullen over hun huis, bijvoorbeeld of het dubbel glas heeft en wat het verbruik is van gas en elektra. Deze gegevens helpen om te bepalen wat er nodig is om het huis te verduurzamen. Een ingevuld online huisdossier is een goede voorbereiding voor een bezoek van de energiecoach, die tegen een laag tarief wordt aangeboden. De energiecoach maakt een quickscan en geeft op basis van de verbruiksgegevens advies voor de verduurzaming van het huis.
Een wijk met meer groen, bloemen en insecten

Een wijk met meer groen, bloemen en insecten

Drie bewoners uit de Weezenhof in Nijmegen zagen wel groen in hun wijk, maar dit bestond vooral uit saaie grasvelden met weinig biodiversiteit. Met medewerking van innovatiebureau Lentekracht en de wijkregisseur van de gemeente namen ze het initiatief om meer groen, bloemen en insecten in de wijk te krijgen. Ze begonnen met het inventariseren van wat andere bewoners wilden. Via een flyer werden bewoners uitgenodigd voor een bijeenkomst in het wijkhuis. Een van de 20 bewoners die daarop afkwamen, werkte voor de wijkkrant, waardoor het initiatief meer bekendheid kreeg. De input van de bewoners werd uitgewerkt in een voorstel waarvoor de goedkeuring van bewoners werd gevraagd. Het participatieteam van de gemeente heeft de bewoners vervolgens geholpen om planten n de grond te zetten en een zaden mengsel uit te strooien. Met als resultaat: meer kleur, meer insecten en meer biodiversiteit. 
Energiecongiërge bestrijdt energiearmoede in Apeldoorn.

Energiecongiërge bestrijdt energiearmoede in Apeldoorn.

Een Apeldoornse woningcorporatie heeft samen met de energieregisseur, de gemeente en de huurdersbelangenvereniging bij wijze van proefproject een energie conciërge aangesteld om energiearmoede te bestrijden. Energiearmoede betekent dat mensen een groot deel van hun inkomen kwijt zijn aan energie en moeite hebben om de energierekening te betalen. Samen met de bewoner voert de energie conciërge kleine energieklusjes uit in huis zoals het aanbrengen van ledlampen, het inregelen van de thermostaat en het aanbrengen van tochtstrips. Ook geeft hij tips hoe de bewoners hun energierekening door ander gedrag kunnen verlagen. Het doel hiervan is niet alleen om de bewoners een lagere energierekening te bezorgen, maar vooral ook om hen zelf een de knoppen van de hoogte van die rekening te zetten.
Energiepartijen in Schiedam

Energiepartijen in Schiedam

In een wijkaanpak in Schiedam heeft de gemeente vroeg een intentie-overeenkomst gemaakt met vijf partijen, waaronder het warmtebedrijf van Eneco. Door vanaf de start bij dit project betrokken te zijn, kunnen bewoners het gevoel krijgen dat niet een zorgvuldig proces is doorlopen voor het selecteren van de beste warmteleverancier. Als dit niet goed toegelicht wordt, bemoeilijkt dit de acceptatie door bewoners in een latere fase.
Ga actief op zoek naar koppelkansen

Ga actief op zoek naar koppelkansen

De gemeente Tilburg wil de wensen van gebouweigenaren inventariseren. Het doel is om concrete koppelkansen voor de energietransitie op het spoor te komen en om verschillende beleidsdomeinen met elkaar te verbinden. De herinrichting van de openbare ruimte kan bijvoorbeeld worden benut om maatregelen te nemen om de CO2-uitstoot te reduceren, maar desgewenst ook om een parkeerprobleem op te lossen of een speeltuin te realiseren. De voordelen van koppelkansen zijn groot. Bewoners zijn eerder geneigd om mee te werken aan CO2-reductiemaatregelen als daarmee ook iets wordt gedaan aan de problemen die zij ervaren. Daarnaast ontstaat er meer samenwerking tussen afdelingen binnen de gemeente.

Fotograaf: Angeline Swinkels
Gebouwgebonden financiering in Assen

Gebouwgebonden financiering in Assen

De financiering van grootschalige energierenovatie is voor de meeste
woningeigenaren een grote uitdaging. Veel mensen hebben dit geld niet op
de plank liggen, kunnen of willen niet lenen en vinden deze lange termijn
investering een te groot risico. Het Asser Servicekostenmodel is ontwikkeld
voor Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) en maakt de financiering van
grootschalige energierenovatie mogelijk via een gebouwgebonden
financiering.
Geef bewoners de ruimte, maar ook duidelijkheid

Geef bewoners de ruimte, maar ook duidelijkheid

In de Apeldoornse wijk De Parken zijn de bewoners zelf op zoek naar een alternatief voor aardgas. De gemeente sprak met de bewoners af dat zij een mogelijke oplossing mochten aandragen, maar dat de gemeente geen toezegging kon doen dat dit ook daadwerkelijk de energiebron zou worden. Er wordt momenteel door een adviesbureau onderzoek gedaan naar 3 mogelijke warmte-oplossingen voor de wijk.De bewoners kwamen vervolgens met waterstof als oplossing. De bewoners kunnen straks – met de resultaten van het onderzoek - een voorkeur uitspreken voor één van deze oplossingen. Als de wijk zich duidelijk voor één oplossing uitspreekt, zal deze aan de gemeenteraad voorgelegd worden in de hoop en de verwachting dat de gemeenteraad hiermee
instemt.
Goed voorbeeld doet goed volgen

Goed voorbeeld doet goed volgen

Als de ene bewoner zijn woning verbetert, stimuleert dit andere bewoners om hetzelfde te doen. Dat is de ervaring van energieloket Groningen. Het energieloket biedt bewoners de mogelijkheid om een warmtescan te laten maken van hun woning. Veel bewoners besluiten op basis van die warmtescan hun oude voordeur te vervangen door een voordeur die de woning beter isoleert. Omdat deze zichtbare verbetering opvalt, worden andere straatbewoners aan het denken gezet. Gaandeweg volgen er meer nieuwe voordeuren. Zichtbare veranderingen zorgen dus voor een sneeuwbaleffect.
Herken koppelkansen onder de oppervlakte

Herken koppelkansen onder de oppervlakte

In de Benedenbuurt in Wageningen was de riolering aan vervanging toe. Een bewoner informeerde bij de gemeente naar de mogelijkheden om de plantsoenen te helpen onderhouden, maar kreeg het verzoek nog even te wachten tot de plantsoenen opnieuw waren aangelegd, na de vervanging van het riool. Toen gingen er lampjes branden. Want bood de vervanging van het riool ook niet een uitgelezen kans om meteen een warmtenet aan te leggen? Hier was dus sprake van meerdere koppelkansen tegelijk. Foto: www.gelderlander.nl
Het belang van een helder transitiepad

Het belang van een helder transitiepad

Het is moeilijk om het doel van de wijkaanpak aan belanghebbenden duidelijk te maken als het transitiepad nog  onzeker is en niemand weet hoe de energietransitie precies vorm gaat krijgen. Die onduidelijkheid leidde in een gemeente tot veel discussie over de rollen van stakeholders: wie doet wat en waneer? Om onzekerheid en eindeloze discussie te voorkomen, heeft de gemeente ervoor gekozen om gezamenlijk met stakeholders eerst een transitiedocument op te stellen waarin het transitiepad wordt verhelderd. Dat geeft alle partijen houvast.
Hink-stap-sprong naar verduurzaming in Tilburg

Hink-stap-sprong naar verduurzaming in Tilburg

De proeftuin-wijk Quirijnstok in Tilburg wordt met een hink-stap-sprong-aanpak verduurzaamd. In de aanloop naar de sprong worden eerst twee kleinere projecten gerealiseerd. De wijkaanpak begint met de Mozartflat (16 verdiepingen, 256 woningen), hinkt dan verder naar de Beethovenlaan en gebruikt de ervaringen die met deze twee projecten worden opgedaan om de sprong naar de verduurzaming van de hele wijk te maken.
Hoe kom je tot een representatieve klankbordgroep?

Hoe kom je tot een representatieve klankbordgroep?

De gemeente Zeist wilde in Austerlitz een evenwichtige, representatieve klankbordgroep opzetten. Aan die klankbordgroep worden zaken voorgelegd, voordat deze met alle bewoners worden gedeeld. Om te voorkomen dat de klankbordgroep vooral gepensioneerde ingenieurs zou aantrekken, maakte de gemeente een matrix met daarin verschillende typen woningen, levensfasen en gezinssamenstellingen. Op basis daarvan werden 36 mensen met een verschillende achtergrond uitgenodigd om deel te nemen in de klankbordgroep: 12 mensen reageerden positief. Zo heeft de gemeente een diverse klankbordgroep kunnen samenstellen, met mensen die verschillende type woningen, gezinssamenstellingen en leeftijden representeren.
Hoe kom je tot een representatieve klankbordgroep?

Hoe kom je tot een representatieve klankbordgroep?

De gemeente Zeist wilde in Austerlitz een evenwichtige, representatieve klankbordgroep opzetten. Aan die klankbordgroep worden zaken voorgelegd, voordat deze met alle bewoners worden gedeeld. Om te voorkomen dat de klankbordgroep vooral gepensioneerde ingenieurs zou aantrekken, maakte de gemeente een matrix met daarin verschillende typen woningen, levensfasen en  gezinssamenstellingen. Op basis daarvan werden 36 mensen met een verschillende achtergrond uitgenodigd om deel te nemen in de klankbordgroep: 12 mensen reageerden positief. Zo heeft de gemeente een diverse klankbordgroep kunnen samenstellen, met mensen die verschillende type woningen, gezinssamenstellingen en leeftijden representeren.
Hoe maak je een intentieovereenkomst die gaat werken?

Hoe maak je een intentieovereenkomst die gaat werken?

In Leiden Zuidwest hebben de gemeente en een aantal relevante partijen een intentieovereenkomst getekend om te onderzoeken hoe de wijk voor 2035 aardgasvrij kan worden gemaakt en wat ieders prioriteiten en belangen zijn. Het is van belang om in een intentieovereenkomst goede werkafspraken te maken, ook over de de intentieperiode. Voorbeelden van onderwerpen die in de overeenkomst aan de orde komen, zijn: wat wil je in de intentieperiode bereiken, wie levert welke input, hoe wordt het onderzoek gefinancierd, wie heeft welke rol en taak? Door dit vast te leggen in de intentieovereenkomst kunnen partijen elkaar aanspreken op hun verantwoordelijkheid.
Huisarts speelt verbindende rol

Huisarts speelt verbindende rol

In Stad aan 't Haringvliet is de voormalige huisarts betrokken bij het project. Hij is enthousiast en denkt mee: zowel over wat technisch kan als hoe bewoners het beste meegenomen kunnen worden. Als verbinder in de wijk heeft hij er bijvoorbeeld voor gezorgd dat evenementen in het dorp, zoals een sportevenement, automatisch worden gekoppeld aan het project.