Inloggen

Uit de praktijk

Inspiratie opdoen? Leren van de ervaringen van andere gemeenten? Bekijk op deze pagina praktijkvoorbeelden met de successen en valkuilen die zij tegenkwamen! Elke anekdote is gekoppeld aan een knooppunt.

Meer aandacht voor bewoners en hun woonplezier

Meer aandacht voor bewoners en hun woonplezier

Bij de verkenning van de woon- en wijkwensen draait het om de bewoners en hun woonplezier. Dat is in ieder geval het uitgangspunt voor Urbannerdam, adviesbureau voor (duurzaamheids)ontwikkelingen in de woonomgeving, en Steenvlinder, maatschappelijke ontwikkelaar voor zelfbouwers. 

Steenvlinder Groep is een maatschappelijke ontwikkelaar voor zelfbouwers en heeft als doel zoveel mogelijk mensen het trotse gevoel te geven dat zij zelf hun droomhuis kunnen bouwen. Urbannerdam is onderdeel van de Steenvlinder Groep en geeft advies voor (duurzaamheids)ontwikkelingen in de woonomgeving gericht op betrokken bewoners en het vergroten van het woonplezier. Met hun adviezen begeleiden en helpen zij bewoners met keuzes maken, samenwerken en het verbinden van belangen. Beide organisaties vinden dat gemeenten, bouwers en andere partijen meer moeten bouwen op de kracht van de bewoners, zodat de capaciteiten van bewoners meer worden benut, in plaats van dat er weerstand wordt gecreëerd. Dit vraagt vertrouwen in de kracht van bewoners, hun behoefte om te investeren in een fijne woonplek en in de kennis en ambitie die bewoners(groepen) hebben. 

Bewoners zijn niet te paaien met onoprechte participatievormen, waarvan de gewenste uitkomst al van tevoren vaststaat. Volgens Urbannderdam en Steenvlinder is het belangrijk om al in het beginstadium naar de visie en verlangens van bewoners te vragen. Met vragen als ‘Hoe wil jij wonen?’ en ‘Wat is je ideale woonplek?’ kan daar vervolgens gezamenlijk naartoe worden gewerkt. Het van bovenaf opleggen van oplossingen geeft misschien een sterk gevoel van controle, maar in de praktijk blijkt die oplossing vaak niet effectiever dan te beginnen bij de visie van de bewoners zelf.
Menukaart met verduurzamingsopties

Menukaart met verduurzamingsopties

 In de Apeldoornse wijk De Maten hebben de bewoners samen met de energieregisseur een menukaart laten maken met verduurzamingsopties. De reden was dat een aantal bewoners de energieregisseur benaderde met de vraag: ‘Wij hebben hier 50 exact dezelfde woningen, wat kunnen we daarmee?’ Twee bewoners gingen bij iedereen koffie drinken en nodigden bewoners uit om mee te doen met een gezamenlijke aanpak. Daar was veel belangstelling voor. Een bouwkundig bedrijf bracht vervolgens in kaart welke maatregelen nodig zijn om de woningen te verduurzamen. Op basis hiervan is de menukaart gemaakt met verschillende (losse of samengestelde) opties. Bewoners weten waar ze moeten beginnen en kunnen kiezen hoe snel en hoe ver ze gaan. 
Modelwoning zorgt voor draagvlak

Modelwoning zorgt voor draagvlak

Bij het renoveren en aardgasvrij maken van een grote galerijflat heeft woningcorporatie Woonstad Rotterdam een modelwoning ingericht. De hele flat wordt aangesloten op het warmtenet, de isolatie wordt verbeterd, de keuken en badkamer worden vernieuwd. De flatbewoners kunnen in de modelwoning zien welke aanpassingen worden gedaan en hoe dat er uit ziet, inclusief de nieuwe kookvoorziening (inductie). Ook kunnen ze hier met vragen terecht. De modelwoning wordt ook gebruikt voor voorlichtingsavonden. Deze werkwijze helpt om draagvlak te creëren. 
Nijmeegs wijkcentrum gedijt bij wijktuin

Nijmeegs wijkcentrum gedijt bij wijktuin

Het wijkcentrum Grootstal in Nijmegen heeft een duurzaamheidsinitiatief gecombineerd met een sterker wijkgevoel. Een saai grasveld nabij het wijkcentrum is omgetoverd tot een wijktuin met vijver, terras en een wijkbord. Op het wijkbord staat informatie over de wijk en wijkevenementen. Een vrijwilliger houdt het wijkbord bij. Een voorbeeld van zo'n wijkevenement is een rondleiding door de wijk waarbij een vrijwilliger over de historie vertelt. Het terras dient als ontmoetings- en ontspanningsplek. Doordat de nieuwe wijktuin op steenworp afstand van het wijkcentrum ligt, is het makkelijk om evenementen in de tuin te organiseren.
Nijmeegse volkswijk lost waterprobleem zelf op

Nijmeegse volkswijk lost waterprobleem zelf op

In de volkswijk Wolfskuil in Nijmegen loopt de straat iets af. Daardoor stroomden de kelders en het kruispunt onderaan de straat bij hevige regenval vol met water. Bewoners kwamen op het idee om dit te verhelpen door tuinen te ontstenen en regenpijpen los te koppelen van het riool. Het idee werd tijdens een aantal buurtborrels besproken, waardoor bij iedereen enthousiasme ontstond. Elke bewoner heeft voor eigen huis en tuin een passende oplossing gekozen. Sommigen hebben een hybride systeem met regenton, anderen laten het water de tuin in lopen, na raadpleging van iemand die verstand heeft van waterinfiltratie. Want er moeten natuurlijk geen andere problemen ontstaan.
Overleg over wijkaanpak in piramidevorm

Overleg over wijkaanpak in piramidevorm

De gemeente Zeist werkt op vier niveaus aan de wijkaanpak in Austerlitz. Deze niveaus vormen samen een piramide. De bovenste trap is het projectteam die zich de hele transitie in Zeist bezighoudt. Daaronder bevindt zich de werkgroep Austerlitz, met daarin de gemeente zelf, de woningcorporatie, Stedin, vertegenwoordigers van het initiatief Austerlitz Duurzaam, vertegenwoordigers van Austerlitz Belang en de omgevingsdienst. De derde trap is de klankbordgroep met daarin een representatieve vertegenwoordiging van inwoners uit Austerlitz. De gemeente legt aan de klankbordgroep zaken voor, voordat deze met alle inwoners worden gedeeld. De vierde trap zijn de inwoners van Austerlitz. Zij worden minimaal twee keer per jaar bijgepraat over de voortgang van de wijkaanpak.
Pekela huurt externe projectleider in

Pekela huurt externe projectleider in

De gemeente Pekela heeft een externe projectleider aangesteld om de wijkaanpak soepel te laten verlopen. Doordat die functionaris onpartijdig is en boven de partijen staat, verlopen gesprekken tussen partijen vaak makkelijker. De projectleider kan regels, voorwaarden of maatregelen uitleggen, zonder dat hijzelf een belang hoeft te verdedigen.
Pilot laagtemperatuur warmtenet in Middag-Humsterland

Pilot laagtemperatuur warmtenet in Middag-Humsterland

Het plaatsen van windmolens en zonnevelden botste in Middag-Humsterland met het uitgangspunt dat het Nationaal Landschap Middag-Humsterland (Groningen) behouden moet worden. Bewoners en onderzoekers  vonden een alternatief: een laagtemperatuur warmtenet. Dergelijke warmtenetten bestaan al wel in wijken en dorpen, maar nog niet in landelijk gebied. Middag-Humsterland blijkt een uitstekend pilot-gebied, omdat hier rond kleine dorpen veel boerderijen en schuren staan. Op de daken zijn panelen gelegd die zowel elektriciteit opwekken als warmte genereren. De warmte wordt vervolgens lokaal opgeslagen en via een ondergronds warmtenet naar de dorpen en wijken getransporteerd. Met deze oplossing wordt het landschap in stand gehouden. Voordeel is ook dat een laagtemperatuur warmtenet minder energieverlies heeft dan een hoogtemperatuur warmtenet en daarmee duurzamer is. Zonnecollectoren die gemaakt zijn om warmte te genereren, leveren bovendien per oppervlakte zelfs 3 keer zoveel energie als zonnepanelen.  
Procesregisseur zorgt voor soepel proces

Procesregisseur zorgt voor soepel proces

Bij de aanleg van een warmtenet in Delft werkten maar liefst zeven partijen samen: de gemeente, vier woningcorporaties, een warmteleverancier en de ontwikkelaar van het warmtenet Netverder. Vanwege de complexiteit en de vele verschillende belangen hebben de partijen samen twee externe procesregisseurs ingehuurd. De een richtte zich meer op de inhoud, de ander meer op het proces. Vanuit hun onafhankelijke positie konden de regisseurs alle partijen makkelijker aanspreken en aan afspraken houden. Dit bevorderde de samenwerking en de voortgang van het project.
Project op basisschool maakt ouders warm

Project op basisschool maakt ouders warm

Hoe betrek je bewoners bij de energietransitie die daar mogelijk nog helemaal geen interesse in hebben? De gemeente Tilburg slaagde erin de bewoners van wijk De Kuil te bereiken via een educatief basisschoolproject: het bouwen van een model elektrische deelauto. Het enthousiasme van de kinderen sprong al snel over naar de ouders. De elektrische auto’s werden tot trots van kinderen en ouders tentoongesteld in de bibliotheek. Zo werd de energietransitie dichter bij mensen gebracht. Het project ging verder dan alleen het bouwen van het model, het ging ook over opladen en dus over zonnepanelen. De cursus modelbouwen krijgt een vervolg in andere cursussen voor kinderen. Het project is gestart op basisschool De Wichelroede en wordt nu verbreed naar de andere basisscholen in Tilburg. 
Projectteam Haarlem van start

Projectteam Haarlem van start

In Haarlem werkt energiecoöperatie DE Ramplaan, de gemeente, en de TU Delft samen in het project SpaarGas om het Ramplaankwartier aardgasvrij te maken. De gemeente en de wijkcoöperatie houden samen projectvergaderingen en hebben samen zitting in de stuurgroep van het project. Als gelijkwaardige partners werken ze zo aan het aardgasvrij maken van de wijk, en doet de gemeente kennis op voor andere projecten in de stad. Met dit model wordt tegelijkertijd betrokkenheid van zowel de wijkcoöperatie en de gemeente gegarandeerd.
Regentonnen bij het wijkcentrum Nijmegen

Regentonnen bij het wijkcentrum Nijmegen

In Nije Veld in Nijmegen heeft een bewoner het initiatief genomen om het regenwater op het dak van het wijkcentrum op te vangen. De bewoner zag al dat regenwater in het riool verdwijnen, terwijl de moestuin 's zomers met drinkwater werd besproeid, en kwam in actie. In samenwerking met de gemeente en innovatiebureau Lentekracht is een hybride systeem met regentonnen bedacht. Zodra de tonnen vol zitten met regenwater, stroomt het water alsnog in het riool. Met deze oplossing wordt wateroverlast in het wijkcentrum voorkomen én wordt er zuinig met drinkwater omgegaan.
Relevante connecties gebruiken

Relevante connecties gebruiken

In Groningen maakt het energieloket gebruik van een contactpersoon die veel connecties in de bouwwereld heeft, die aangesloten is bij het initiatief `Slim wonen met energie'. Hij brengt het energieloket in contact met bedrijven die advies geven of de uitvoering doen. Bouwbedrijven betalen de contactpersoon contributie om op zijn contactgegevenslijst te staan. Daarom zijn de bedrijven gemotiveerd om actief mee te werken. De contactpersoon hanteert voorwaarden voor bouwbedrijven over de kwaliteit die ze minimaal moeten leveren om genoemd te worden. De bewoners kunnen zelf rondkijken op de site om te beslissen welk bedrijf ze willen benaderen.
Rotterdam ondersteunt VvE’s

Rotterdam ondersteunt VvE’s

De gemeente Rotterdam ondersteunt Verenigingen van Eigenaren (VvE's) in de wijk Pendrecht bij de verduurzaming van hun appartementen(complexen). De VvE's krijgen ondersteuning zodat ze op tijd kunnen aansluiten bij de besluitvormingsprocessen van de gemeente, netbeheerder en warmteleverancier. Ook krijgen de VvE's hulp bij het investeren in concrete verduurzamingsmaatregelen.
Samen leren bevordert de samenwerking

Samen leren bevordert de samenwerking

De gemeente Zeist organiseert elke maand een lunch met het projectteam van de wijkaanpak. Ook wordt er geregeld een excursie ondernomen om te kijken hoe andere gemeenten de wijkaanpak aanpakken. Dit heeft meerdere voordelen. De excursies hebben een leerdoel in plaats van een prestatiedoel. Dus: we zijn hier om met elkaar te leren in plaats van: dit moet bereikt worden. De leden van het projectteam leren elkaar daardoor beter kennen, weten beter wat ze aan elkaar hebben en gaan elkaar meer vertrouwen. De ervaringen van de excursies worden vervolgens vertaald naar de eigen gemeente. Zo ontwikkelen gemeente en projectteam een eigen visie.
Samen voor hetzelfde doel

Samen voor hetzelfde doel

In Groningen werken de gemeente, de lokale energiecoöperatie Grunneger Power en het energieloket nauw samen. De gemeente en Grunneger Power inventariseren eerst welke bewoners aan de slag willen met de energietransitie en leggen de verbinding met het energieloket. Het energieloket organiseert vervolgens de nodige acties en ondersteunt bewoners bij de praktische uitvoering van maatregelen. Grunneger Power organiseert geregeld bewonersavonden om bewoners op de hoogte te houden van de voortgang van de wijkaanpak. De praktijk leert dat bewoners (meer) openstaan voor het verhaal en de boodschap van een lokale coöperatie dan van de gemeente. De coöperatie is immers door bewoners zelf opgezet.
Sluit aan bij doelgroepen in de wijk

Sluit aan bij doelgroepen in de wijk

Door aan te sluiten bij wat er leeft in de wijk voelen bewoners zich gezien en gehoord. De energieregisseur in de Apeldoornse wijk Kerschoten is van plan ouderencoach in te schakelen, met het oog op de vele 70-plussers met een koopwoning in de wijk. De ouderencoach geeft ouderen desgewenst uitleg over de energietransitie en begeleidt hen bij het maken van de juiste keuzes: wat is de juiste stap voor mij en deze woning? Het is belangrijk dat de bewoners voelen dat de ouderencoach aan hun kant staat. De gemeente wordt niet altijd zo ervaren. Wellicht kan (een vrijwilliger van) een welzijnsorganisatie of van de energiecoörperatie  de rol van ouderencoach op zich nemen. 
Sociale vermenging door wijkvergroening

Sociale vermenging door wijkvergroening

De oude Nijmeegse volkswijk de Biezen is steeds meer in trek bij jonge hoogopgeleide voor wie het centrum van Nijmegen te duur is. In de wijk dreigde hierdoor een tweedeling te ontstaan tussen de groep jonge hoogopgeleide en de groep oudere, lageropgeleide bewoners. Een initiatief tot vergroening van de wijk bracht de bewoners samen. In samenwerking met innovatiebureau Lentekracht gingen oude en nieuwe bewoners samen aan de slag om extra groen aan te planten en boomspiegels te beplanten. Ouderen in appartementencomplexen keken vanaf hun balkons toe naar wat er in de wijk gebeurde. Zo leidde de vergroening tot allerlei gesprekken en nieuwe contacten. 
Soms is aanbellen de beste optie

Soms is aanbellen de beste optie

Bij de wijkaanpak in Kerschoten zal in de toekomst letterlijk aangebeld worden bij bewoners die niet op e-mails en nieuwsbrieven reageren, om met hen in contact te komen en hen bewust te maken van de energietransitie. Deze actieve benadering zal waarschijnlijk gebeuren in samenwerking met een warmtebedrijf, aangezien dit bedrijf er ook belang bij heeft dat bewoners overstappen.
Stad aan 't Haringvliet trekt samen op met bewonersorganisatie

Stad aan 't Haringvliet trekt samen op met bewonersorganisatie

In Stad aan 't Haringvliet werd de dorpsraad betrokken al voordat er besloten was om in het dorp aan de slag te gaan met een aanpak voor een alternatief voor aardgas. Mede door het gesprek met de dorpsraad is er besloten om het onderzoek te starten. Er werden vroeg al gesprekken gevoerd over de rolverdeling en verwachtingen van elkaar. De foto is van de eerste bewonersavond, georganiseerd vanuit de dorpsraad, waarin kinderen de toekomst van het dorp hebben tentoongesteld.
Stadlander wil maatwerk leveren

Stadlander wil maatwerk leveren

Woningcorporatie Stadlander wilde de bewonerscommunicatie- en participatie goed inrichten en heeft daarom in kaart gebracht wat de energietransitie voor bewoners betekent. Wat doe je als een 90-jarige bewoner geen grootschalige verbouwing wil, ook al betaalt de corporatie de investering en gaat de bewoner energie besparen? Stadlander ziet het als opgave om bewoners mee bewust te maken van de benodigde verandering en mee te krijgen. Ze vindt het belangrijk om huurders beter te leren kennen en om te weten hoe zij tegenover de energietransitie staan, om zo haar eigen rol als woningcorporatie beter te kunnen invullen. Wat kan je wel en niet doen, welke keuzes moet je maken? Welke klantreis je ook ontwerpt, ergens begin of eindig je aan de keukentafel bij onze huurder.
Stellingen geven bewoners een stem

Stellingen geven bewoners een stem

Om bewoners in Tilburg meer bij de wijkaanpak te betrekken, is de gemeente tijdens bewonersbijeenkomsten met stellingen gaan werken. Er wordt eerst geïnventariseerd wat er leeft in de wijk, vervolgens worden de geïnventariseerde wensen als stellingen ingebracht bij bewonersbijeenkomsten. Een van de bewoners wordt gevraagd een bepaalde stelling te verdedigen, waarna hierover wordt gediscussieerd. Bijvoorbeeld: groene waterstof is hier geen reëel alternatief. De discussie over stellingen geeft inzicht in verschillende meningen en maakt duidelijk wat er nodig is om de discussie verder te brengen.
Stroomnet in Garyp zit vol

Stroomnet in Garyp zit vol

In het dorp Garyp in de Friese gemeente Tytsjerksteradiel is het elektriciteitsnet niet zwaar genoeg voor alle zonne-energie die dorpsbewoners met hun zonnepanelen opwekken. Pieken in de stroomproductie leiden tot uitval van omvormers, waardoor de zonnepanelen hun energie niet op het net kwijt kunnen. Netbeheerder Liander heeft op korte termijn geen oplossing voor dit probleem. Het net moet worden verzwaard, ook moeten bestaande verdeelstations worden uitgebreid en nieuwe verdeelstations bijgebouwd.
Tegenvaller voor woningcorporatie

Tegenvaller voor woningcorporatie

Een woningcorporatie had plannen om een groot aantal woningen in een wijk te verduurzamen. De helft van de woningen in de wijk was in bezit van de woningcorporatie, de andere helft was particulier bezit. De business case was al rond. Maar toen kwamen de offertes. Die waren hoger dan verwacht. De investeringen konden niet in 30 jaar worden terugverdiend. De meeste particuliere woningeigenaren waren niet bereid om die investering te doen. Hierdoor is het hele project stilgevallen.
Tijd is geld

Tijd is geld

In het overleg tussen de gemeente Apeldoorn, projectontwikkelaars en woningcorporaties bleken de duurzaamheidseisen een struikelblok waarover eindeloos werd gesproken. Dit leidde tot vertraging en extra kosten. Gemeenteambtenaren berekenden wat enkele maanden vertraging kostte en boden dat bedrag als subsidie aan. Daarmee was de overeenkomst snel gesloten. 
Transitie Visie Warmte vraagt afstemming

Transitie Visie Warmte vraagt afstemming

Elke gemeente moet een eigen Transitie Visie Warmte opstellen. In de provincie Flevoland is het makkelijk: de zeven gemeenten kennen geen gemeentegrens-overstijgende warmtebronnen. Elke gemeente heeft een eigen TVW waarin staat wat zij met haar eigen energie-bronnen doet. Maar in Tilburg bijvoorbeeld gaan warmtebronnen over de gemeentelijke grens heen. Tilburg moet zijn TVW dus eerst afstemmen met die van buurgemeenten.
Transitiepilot: van koken op gas naar inductiekoken

Transitiepilot: van koken op gas naar inductiekoken

In Utrecht-Overvecht worden 74 huishoudens geselecteerd mee aan een een transitiepilot: van koken op gas naar inductiekoken. De pilot helpt de samenwerkende organisaties (gemeente, netbeheerder en drie betrokken woningcorporaties) om in een vroeg stadium te zien of de kosten overeenkomen met de begroting en of de bewoners tevreden zijn. Als de pilot succes heeft, gaat de gemeente de aanpak opschalen. Na afloop van de pilot evalueren de samenwerkende organisties, bewoners en de uitvoerende marktpartijen.
Verkenning in Van der Pekbuurt Amsterdam-Noord

Verkenning in Van der Pekbuurt Amsterdam-Noord

De gemeente Amsterdam heeft een City Deal gesloten om samen met woningcorporaties (o.a. Ymere), netbeheerders en bewoners in de Van der Pekbuurt in Amsterdam-Noord de beste oplossing te zoeken om de buurt aardgasvrij te maken. De bewoners worden daarbij ondersteund door stichting !WOON. Voor een aardgasvrije buurt zijn aanpassingen nodig in de woningen, op straat en onder de grond. Bewoners die meedoen aan het programma  krijgen een energie-advies voor hun woning voor de helft van de prijs . 
Onder leiding van de gemeente bespreken de woningcorporaties welke alternatieven er zijn voor aardgas en of die betaalbaar en duurzaam zijn. Ook is er en groep bewoners, bestaande uit huurders van verschillende woningcorporaties, appartementseigenaren (VvE’s) en eigenaar/bewoners, die kritisch heeft gekeken naar alternatieven voor aardgas.  
Op verzoek heeft een onafhankelijk onderzoeksbureau onderzoek gedaan naar innovatieve warmte-alternatieven.
Vervoer op pantoffel-afstand als sociale koppelkans

Vervoer op pantoffel-afstand als sociale koppelkans

Bij het brainstormen over wijkwensen in een wijk in Apeldoorn, kwam iemand aan met een artikel over vervoer op pantoffel-afstand. Dit was het begin van Stichting Mobuur, een vervoersdienst met elektrische auto’s die wijkbewoners op korte afstand tegen een kleine vergoeding vervoert. Een initiatief als Mobuur kan dus het gesprek over de wijkaanpak bevorderen. Zo wordt een sociale koppelkans benut.
Vrijwilligerswerkgroepen ondersteunen de wijkaanpak

Vrijwilligerswerkgroepen ondersteunen de wijkaanpak

De wijkaanpak in het Haarlemse Ramplaankwartier kent verschillende vrijwilligers-werkgroepen die de wijkaanpak tot een succes helpen maken. De communicatiewerkgroep verzorgt de promotie voor het online huisdossier, waarin bewoners gegevens verzamelen, zoals hun verbruik van gas en elektra. Deze gegevens helpen om te bepalen wat er precies nodig is om het huis te verduurzamen. De werkgroep straatcoaches helpt bewoners met het invullen van hun online huisdossier. Als een straatcoach niet precies weet wat er ingevuld moet worden, kan hij hulp vragen bij de werkgroep techniek. De financieel-juridische-contractenwerkgroep wordt belangrijk als er contracten moeten worden opgesteld. Het algemene ondersteuningsteam ten slotte helpt met praktische dingen, zoals het regelen van catering bij evenementen.