Buurtteam aanpak werkt in Leusden
Om aardgasvrij-ready te worden, werkt de gemeente Leusden sinds 2024 met een buurtteam-aanpak. Hierin wordt in elke buurt een vrijwillig buurtteam opgezet om samen met bewoners de woningen stap-voor-stap te verduurzamen. Deze aanpak heeft verschillende voordelen, uitdagingen en toekomstperspectieven, zo blijkt uit een recente evaluatie uitgevoerd door Buurtwarmte en De WarmteTransitieMakers. De aanpak kan als inspiratie dienen voor andere gemeenten.
Gegrond in de buurt, omarmd door de gemeente
Inmiddels zijn er in Leusden vier buurtteams gevormd. De buurtteams werken effectief vanwege de bestaande infrastructuur en cultuur in de buurten. Zo waren er al decennialang actieve vrijwilligers die het groen onderhouden en de tennisbaan beheren. Daarnaast zorgde de wijkvereniging ervoor dat een van de buurtteams met verschillende mensen in contact kwam.
Uit de evaluatie blijkt dat buurtteams die al langer bestaan, goed zijn in het bereiken en activeren van bewoners. In deze buurten zijn bewoners meer betrokken en treffen ze meer isolatiemaatregelen. Dit laat zien dat het effectief is om vanaf de start in te zetten op langdurige relaties. De geschatte doorlooptijd om een buurt aardgasvrij-ready te maken is 12 jaar, dus het is de moeite aan het begin waard.
Hoewel de buurtteams geen juridische entiteit zijn, ziet de gemeente ze als volwaardige spelers die zelf besluiten maken over inkoopacties en het proces. Ze worden geholpen door een buurtondersteuner van De Groene Belevenis (maatschappelijke stichting) of een buurtprojectleider vanuit de gemeente. Een betrokkene zegt daarover: “Er is echt betaalde begeleiding nodig voor een buurtteam. Iemand die er veel tijd in wil en kan steken. En passie heeft voor de zaak!”
Rolverdeling, verwachtingsmanagement en eigenaarschap
De evaluatie toont aan dat een duidelijke rolverdeling en verwachtingsmanagement belangrijk zijn voor het proces, bijvoorbeeld door duidelijke mijlpalen en doorlooptijden. Dit brengt helderheid in de samenwerking tussen gemeente, buurtteam en De Groene Belevenis en hierdoor kan er beter geëvalueerd en gemonitord worden.
Opvallend is dat in Leusden het eigenaarschap van maatregelen en het communicatie- en participatieplan ligt bij de buurtteams. In andere kleine gemeenten waarmee Leusden is vergeleken (Renkum, Elburg en Veldhoven) ligt dit eigenaarschap bij de gemeente zelf.
Opschalen naar andere buurten
Om de buurtteam-aanpak op te schalen, adviseert de evaluatie om drie behoeften mee te nemen:
Een heldere structuur waarin rollen en verantwoordelijkheden duidelijk zijn,
Een passende financieringsvorm om de samenwerking tussen de gemeente en De Groene Belevenis meerjarig in te kleden,
Efficiëntie om kosten te verlagen. Samenwerken met lokale zelfstandigen uit de regio helpt voor opschaling. Een pool van buurtbegeleiders kan opgezet worden waarbij buurtteams zelf kunnen selecteren wie zij nodig hebben voor hun buurtaanpak. Dit creëert meer eigenaarschap bij buurtteams.
Aanbevelingen
Zet niet in op een aardgasvrij-ready, maar op aardgasvrije buurt, en uiteindelijk de aanwijsbevoegdheid te gebruiken om een buurt aardasvrij te maken. Doordat er een termijn gekoppeld wordt aan het aardgasvrij maken van de wijk, zet de gemeente zowel de “wortel” (procesgelden voor de buurt als beloning) als “de stok” (dreigen dat de tijd dringt) erin.
Werk met onafhankelijke, betaalde buurtbegeleiders die naast het buurtteam en op afstand van de gemeente staan. Bewoners voelen zich bij hen beter gehoord en geven makkelijker zorgen en wensen aan.
Een gemeente heeft er belang bij om buurtteams te laten doorgroeien naar zelfstandig georganiseerde juridische entiteiten die eigen middelen kunnen aanvragen en beheren. Zo worden ze een volwaardig partner van de gemeente.