Inloggen
2. Karakteriseren van het gebied

Fysieke koppelkansen & bestaande planningen in kaart brengen

Draagt bij aan spoor:
A B C E F
Betrokken partijen:

Doel

Je inventariseert de fysieke koppelkansen en plannen in het gebied. Waar liggen kansen en risico's? Zijn er mogelijk andere plannen en planningen voor vastgoed of infrastructuur die kunnen worden gekoppeld? Waar mogelijk sluit je aan bij 'natuurlijke momenten', zoals verhuizingen, geplande renovaties, werkzaamheden aan het riool of herinrichting van de straat? 

Aanpak

Onderzoek welke plannen er zijn voor de wijk en waar ze elkaar raken. Denk binnen de gemeente aan de domeinen bouw- en woningtoezicht, welstand, water en riolering, ruimtelijke ordening en groen. Andere belanghebbenden uit het fysieke domein zijn het waterschap, de netbeheerder en vastgoedeigenaren. Inventariseer koppelkansen en verkrijg inzicht in bestaande plann(ing)en voor het gebied. Maak onderscheid tussen ontwikkelplannen op regio-, wijk-, buurt-, straat- en gebouwniveau. 

Tips

Fysieke koppelkansen in kaart brengen
  • Denk bij fysieke koppelkansen aan:
    • Klimaatadaptatie (randvoorwaardelijk!)
    • Groen
    • Flora en fauna (oa biodiversiteit, nestgelegenheden voor vogels en vleermuizen)
    • Riolering
    • Asbestsanering en betonrot
    • Mobiliteit (oa oplaadmogelijkheden)
    • Veiligheid (oa licht, infrastructuur (stoep en weg))
    • Vastgoed (de renovatie van een iconisch gebouw vroeg in het traject maakt bewoners sneller enthousiast voor de wijkaanpak en de renovatie van hun eigen woning)
    • Bestemmingsplannen
  • Het integreren van koppelkansen is een strategische zet. Strategisch handelen betekent: afstand nemen, opties verkennen, afwegen en prioriteiten stellen. Hoofdstuk 2 van dit rapport legt uit hoe gemeenten een koppelkansen-aanpak kunnen vormgeven.
  • Circulariteit is een complex thema, waaraan veel partijen hun eigen invulling geven. Zoek voorbeelden waarin op kleine schaal circulariteit wordt toegepast en kijk hoe je die voorbeelden kunt gebruiken bij jouw wijkaanpak. Niet alles hoeft in één keer circulair te zijn. Het gaat stapsgewijs, net als een wijk 'aardgasvrij-ready' maken of een woningen in stappen verduurzamen.
  • Betrek de wensen die geïnventariseerd zijn bij de knooppunten Woon- en wijkwensen verkennen (fase 2).
  • Verken in een vroeg stadium wat het gemeentelijke beleid is op het gebied van ruimtelijke kwaliteit; meestal staat dat in de welstandsnota. Ga met de betreffende afdeling in gesprek over de kansen (oa ruimte om het gebouw een nieuw uiterlijk te geven) en knelpunten (oa het uiterlijk van het gebouw mag niet veranderen). 
  • De verduurzaming van woningen kan tegen beperkte kosten worden gecombineerd met de afkoppeling en opvang van hemelwater. Informatie over het combineren van klimaatadaptatie met nul-op-de-meter woningen vind je hier.

Inzicht in bestaande planningen
  • Verkrijg inzicht in de planningen van de netbeheerder, vastgoedeigenaren, het waterschap en andere relevante partijen. 
  • Doe inspiratie op door te kijken naar de aanpak van soortgelijke woningen en gebouwen in andere wijken. Probeer slimme combinaties te maken. Zie knooppunt Koppeling met TVW en RES (fase 2).
  • Koppel de wijkaanpak aan plannen in andere beleidsdomeinen. Vind meer informatie bij knooppunt Sociale koppelkansen & gemeentelijke beleidsdomeinen in kaart brengen (fase 2).

Uit de praktijk

Herken koppelkansen onder de oppervlakte

In de Benedenbuurt in Wageningen was de riolering aan vervanging toe. Een bewoner informeerde bij de gemeente naar de mogelijkheden om de plantsoenen te helpen onderhouden, maar kreeg het verzoek nog even te wachten tot de plantsoenen opnieuw waren aangelegd, na de vervanging van het riool. Toen gingen er lampjes branden. Want bood de vervanging van het riool ook niet een uitgelezen kans om meteen een warmtenet aan te leggen? Hier was dus sprake van meerdere koppelkansen tegelijk. Foto: www.gelderlander.nl
Herken koppelkansen onder de oppervlakte

Uit de praktijk

Ga actief op zoek naar koppelkansen

De gemeente Tilburg wil de wensen van gebouweigenaren inventariseren. Het doel is om concrete koppelkansen voor de energietransitie op het spoor te komen en om verschillende beleidsdomeinen met elkaar te verbinden. De herinrichting van de openbare ruimte kan bijvoorbeeld worden benut om maatregelen te nemen om de CO2-uitstoot te reduceren, maar desgewenst ook om een parkeerprobleem op te lossen of een speeltuin te realiseren. De voordelen van koppelkansen zijn groot. Bewoners zijn eerder geneigd om mee te werken aan CO2-reductiemaatregelen als daarmee ook iets wordt gedaan aan de problemen die zij ervaren. Daarnaast ontstaat er meer samenwerking tussen afdelingen binnen de gemeente.

Fotograaf: Angeline Swinkels
Ga actief op zoek naar koppelkansen

Uit de praktijk

Betonrot als fysieke koppelkans in Tilburg

Bij de Mozartflat in Tilburg-Noord, 16 verdiepingen hoog, is betonrot geconstateerd. Een tegenvaller voor de bewoners. Maar de renovatie van de 256 balkons wordt nu wel als koppelkans benut. De flat krijgt namelijk een innovatieve klimaatgevel, en wordt daarnaast ook geheel aardgasvrij gemaakt. Alle appartementen worden voorzien van een met ramen afsluitbaar balkon. Dat levert niet alleen extra binnenruimte op, maar ook een veel beter isolerende gevel. De bewoners (huurders en eigenaren) zijn blij met deze aanpak omdat hun wooncomfort omhoog gaat. De financiering wordt mogelijk gemaakt met subsidie van het Rijk en ook van het Nationaal Energiebespaarfonds. 

Fotograaf: Gemeente Tilburg
Meer informatie
Betonrot als fysieke koppelkans in Tilburg

Uit de praktijk

Wegvallen wetgeving zorgt voor verlies van een koppelkans

Koppelkansen zijn niet altijd zeker. Een gemeente zag een koppelkans in het verwijderen van asbest en het verduurzamen (beter isoleren) van daken. De verwachting was dat asbest vanaf 2019 wettelijk verboden zou worden. De wet haalde het echter niet in de Eerste Kamer. Dit betekende dat bestaand asbest op daken niet verplicht hoeft worden weggehaald. Bewoners waren daardoor minder gemotiveerd om het dak van hun woning aan te pakken. De koppelkans met verduurzaming kon niet worden benut.
Wegvallen wetgeving zorgt voor verlies van een koppelkans

Uit de praktijk

Kies een actieve opstelling, kijk waar je kunt aanhaken

De afdeling Energietransitie van de gemeente Leiden brengt de warmte-opties voor de hele gemeente in kaart; eind 2021 wordt dit samengevat in een Transitievisie Warmte. Daarbij houdt zij ook rekening met ontwikkelingen bij andere gemeentelijke afdelingen waarbij een wijkaanpak kan aanhaken, zoals de vervanging van riolering, ingrepen in de openbare ruimte en de realisatie van infrastructuurprojecten en gebiedsontwikkelingen. Het is belangrijk om als programma energietransitie een plek te 'verdienen' binnen de organisatie, want de  ervaring leert dat je in het begin niet kunt verwachten dat andere gemeentelijke afdelingen zich spontaan bij de afdeling Energietransitie melden. Daarom is het belangrijk om een actieve rol aan te nemen. Dit heeft er in Leiden toe geleid dat bijvoorbeeld de afstemming met de afdeling Beheer ( verantwoordelijk voor voor de rioolvervanging) volop gebeurt: ‘Willen jullie meedoen? Waar moeten we rekening mee houden? Kijk maar of je kunt aanhaken, wij hebben vanuit ons beleid prioriteit met ons project. Hoe vaker de afdeling Energietransitie zelf actief aansluit bij ontwikkelingen in andere  beleidsdomeinen, hoe groter de kans dat andere afdelingen in de toekomst aan de afdeling denken als er in hun domein iets gebeurt waarbij de wijkaanpak kan aansluiten.
Kies een actieve opstelling, kijk waar je kunt aanhaken

Uit de praktijk

Laat alle afdelingen meedenken

Een duurzaamheidsinitiatief zoals meer flora en fauna in de wijk vraagt overleg met verschillende afdelingen binnen de gemeente. Het  duurzaamheidsteam van de gemeente kan heel enthousiast zijn en meteen willen beginnen met de aanleg van groen, maar de afdeling stadsbeheer heeft vaak eigen procedures en wil bijvoorbeeld meten hoeveel draagvlak er voor het initiatief in de wijk is. Ook de afdeling openbare ruimte zal willen meedenken over hoe zo’n initiatief  gerealiseerd wordt. Het is dus belangrijk om vooraf te bedenken welke afdelingen betrokken moeten worden, zodat niemand zich gepasseerd voelt en er geen onnodige weerstand ontstaat. Bespreek je wijkplannen dus op tijd met andere afdelingen en laat alle betrokkenen meedenken, zowel in eigen organisatie als daar buiten. 
Laat alle afdelingen meedenken

Uit de praktijk

Regentonnen bij het wijkcentrum Nijmegen

In Nije Veld in Nijmegen heeft een bewoner het initiatief genomen om het regenwater op het dak van het wijkcentrum op te vangen. De bewoner zag al dat regenwater in het riool verdwijnen, terwijl de moestuin 's zomers met drinkwater werd besproeid, en kwam in actie. In samenwerking met de gemeente en innovatiebureau Lentekracht is een hybride systeem met regentonnen bedacht. Zodra de tonnen vol zitten met regenwater, stroomt het water alsnog in het riool. Met deze oplossing wordt wateroverlast in het wijkcentrum voorkomen én wordt er zuinig met drinkwater omgegaan.
Meer informatie
Regentonnen bij het wijkcentrum Nijmegen

Uit de praktijk

Nijmeegse volkswijk lost waterprobleem zelf op

In de volkswijk Wolfskuil in Nijmegen loopt de straat iets af. Daardoor stroomden de kelders en het kruispunt onderaan de straat bij hevige regenval vol met water. Bewoners kwamen op het idee om dit te verhelpen door tuinen te ontstenen en regenpijpen los te koppelen van het riool. Het idee werd tijdens een aantal buurtborrels besproken, waardoor bij iedereen enthousiasme ontstond. Elke bewoner heeft voor eigen huis en tuin een passende oplossing gekozen. Sommigen hebben een hybride systeem met regenton, anderen laten het water de tuin in lopen, na raadpleging van iemand die verstand heeft van waterinfiltratie. Want er moeten natuurlijk geen andere problemen ontstaan
Meer informatie
Nijmeegse volkswijk lost waterprobleem zelf op