Inloggen
2. Karakteriseren van het gebied

Fysieke en sociale opgaven van de wijk in kaart brengen

Draagt bij aan spoor:
A B C E
Betrokken partijen:

Doel

De fysieke en sociale opgaven in de wijk, die in potentie verbonden kunnen worden aan de wijkaanpak, zijn in kaart gebracht. Voor deze opgaven is inzichtelijk gemaakt wat de kansen en risico’s zijn van verbinden en welke gemeentelijke domeinen relevant zijn voor de aanpak hiervan.

Aanpak

Ga als projectteam in gesprek met collega’s van jouw organisatie over de fysieke en sociale vraagstukken die zij tegenkomen in de wijk. Vraag hen welke opgaven er spelen, welke plannen er al zijn om deze opgaven aan te pakken en of het interessant is de opgave aan de aanpak te verbinden. Dit kan in de vorm van kansen en risico’s. Denk bij sociale vraagstukken aan thema's als zorg, welzijn, onderwijs, werkgelegenheid of veiligheid. Fysieke vraagstukken kunnen gaan over bouw- en woningtoezicht, welstand, water en riolering, ruimtelijke ordening en groen.

Klop ook aan bij relevante organisaties buiten het projectteam over opgaven die zij zien. Voor het sociale domein zijn onder andere welzijnsorganisaties, culturele en educatieve instellingen en de woonconsulenten van de woningcorporatie in de wijk interessant. Voor het fysieke domein kan je denken aan het waterbedrijf, waterschap, de netbeheerder en vastgoedeigenaren. 

Een goed hulpmiddel voor het in kaart brengen van opgaven is de website kwaliteitskaders van de wijk. Op dit platform staan de verschillende thema’s uitgewerkt die je op kunt pakken in je wijkaanpak.

De resultaten vormen samen met de gevonden opgaven in Woon- en wijkwensen verkennen (fase 2) het overzicht van opgaven diein Keuzes maken over te verbinden opgaven (fase 3) beoordeeld worden welke wel en niet meegenomen worden in de aanpak.

Tips

  • Verken in een vroeg stadium wat het gemeentelijke beleid is op het gebied van ruimtelijke kwaliteit; meestal staat dat in de welstandsnota. Ga met de betreffende afdeling in gesprek over de kansen (o.a. ruimte om het gebouw een nieuw uiterlijk te geven) en knelpunten (o.a. het uiterlijk van het gebouw mag niet veranderen). 
  • Wees realistisch over hoeveel opgaven je kan verbinden. Er kunnen ook risico’s aan zitten. Laat je hierdoor in dit knooppunt nog niet beperken, maar breng nu wel de positieve en negatieve gevolgen van het verbinden van opgaven in beeld. Dit helpt je bij het maken van keuzes in het knooppunt Keuzes maken over te verbinden opgaven (fase 3).  
  • Bij het in kaart brengen van lopende en geplande projecten in de wijk die relateren aan fysieke opgaven is het effectiever te onderzoeken of de wijkaanpak kan aansluiten bij projecten die over 2 jaar van start gaan, dan om te kijken naar projecten die nu lopen/van start gaan. 
  • Maak gebruik van de opdrachten in het werk- en doeboek van Transform: ‘Verruiming van het blikveld naar brede waardecreatie’, ‘Essentiële thema’s voor het slagen van de wijkaanpak’ en ‘Inventariseren kansen & bedreigingen van koppelopgaven’. 
  • Lees de publicatie 'Sturen op woonlasten' voor ervaringen met en inspiratie voor integraal samenwerken in de gemeente.

Uit de praktijk

Herken koppelkansen onder de oppervlakte

In de Benedenbuurt in Wageningen was de riolering aan vervanging toe. Een bewoner informeerde bij de gemeente naar de mogelijkheden om de plantsoenen te helpen onderhouden, maar kreeg het verzoek nog even te wachten tot de plantsoenen opnieuw waren aangelegd, na de vervanging van het riool. Toen gingen er lampjes branden. Want bood de vervanging van het riool ook niet een uitgelezen kans om meteen een warmtenet aan te leggen? Hier was dus sprake van meerdere koppelkansen tegelijk. Foto: www.gelderlander.nl
Herken koppelkansen onder de oppervlakte

Uit de praktijk

Inventariseer de energie-armoede

Bij de wijkaanpak in Tilburg wordt vooraf onderzocht welke doelgroepen bereikt moeten worden en welke partijen nodig zijn om deze doelgroepen te ondersteunen. De gemeente heeft met het oog hierop een armoedescan gedaan, waarbij ook de energiearmoede in beeld is gebracht. Er is sprake van energie-armoede als de energierekening te hoog is voor het inkomen van een bewoner. De gemeente zit nu met verschillende partijen aan tafel, zoals schuldhulpverlening, sociale armoedebestrijding, de sociale dienst en het UWV, om te kijken hoe bewoners passende ondersteuning kunnen krijgen.
Inventariseer de energie-armoede

Uit de praktijk

Betonrot als fysieke koppelkans in Tilburg

Bij de Mozartflat in Tilburg-Noord, 16 verdiepingen hoog, is in 2019 betonrot geconstateerd. Een grote tegenvaller voor de bewoners en de Vereniging van Eigenaren. Dankzij een goede samenwerking met de gemeente werd er een oplossing bedacht: de renovatie van de 256 balkons wordt nu als kans benut om het gehele gebouw te verduurzamen. De flat krijgt namelijk een innovatieve klimaatgevel, en wordt daarnaast ook geheel aardgasvrij gemaakt. Alle appartementen worden voorzien van een met ramen afsluitbaar balkon. Dat levert niet alleen extra binnenruimte op, maar ook een veel beter isolerende gevel. De bewoners (huurders en eigenaren) zijn blij met deze aanpak omdat hun wooncomfort omhoog gaat. De financiering wordt mogelijk gemaakt met subsidie van het Rijk en ook van het Nationaal Energiebespaarfonds. Doordat de VvE en de gemeente beide konden omdenken en de kans hebben aangegrepen om te verduurzamen, heeft de vereniging weer een toekomstbestendig gebouw.

Fotograaf: Gemeente Tilburg
Meer informatie
Betonrot als fysieke koppelkans in Tilburg

Uit de praktijk

Armoedescan biedt inzicht in sociaal-maatschappelijke problematiek

De gemeente Tilburg zet een armoedescan in om meer inzicht te krijgen in de sociaal-maatschappelijke achtergronden van wijken. Vragen die worden gesteld, zijn bijvoorbeeld: kunnen alle bewoners meedoen in de energietransitie? Wat betekent de transitie op gebouwniveau? De gemeente onderscheidt drie typen bewoners: bewoners die intrinsiek gemotiveerd zijn en daarvoor ook de middelen hebben, bewoners die intrinsiek gemotiveerd zijn maar niet de middelen hebben om maatregelen te nemen, en bewoners die niet gemotiveerd zijn maar wel middelen hebben. De armoedescan maakt duidelijk waar de problemen zitten en waar de gemeente zich bij een wijkaanpak specifiek op moet richten.
Armoedescan biedt inzicht in sociaal-maatschappelijke problematiek

Uit de praktijk

Integraal ontwikkelperspectief geeft inzicht in alle opgaven

De gemeente Leiden heeft in het kader van de nieuwe omgevingswet ontwikkelperspectieven uitgewerkt, onder meer voor de wijk Zuidwest. In een ontwikkelperspectief wordt in kaart gebracht wat er de komende 20 jaar gaat spelen en hoe de verschillende domeinen zoals riolering, nieuwbouw, gebiedsontwikkeling en energietransitie zich tot elkaar verhouden. Zo’n perspectief omvat alle opgaven en is daarmee een afwegingskader voor de politiek. Tegelijkertijd geeft het ontwikkelperspectief bewoners inzicht in wat er speelt. Het document volgt de formele inspraakprocedure en wordt vastgesteld door de raad. Om de bewustwording bij burgers te stimuleren, zijn ook algemene teksten over de energietransitie hierin opgenomen. Zoals: ‘Dit gebied ligt dicht bij het huidige warmtenet, dus het is kansrijk om daarop aan te sluiten.
Meer informatie
Integraal ontwikkelperspectief geeft inzicht in alle opgaven

Uit de praktijk

Kies een actieve opstelling, kijk waar je kunt aanhaken

De afdeling Energietransitie van de gemeente Leiden brengt de warmte-opties voor de hele gemeente in kaart; eind 2021 wordt dit samengevat in een Transitievisie Warmte. Daarbij houdt zij ook rekening met ontwikkelingen bij andere gemeentelijke afdelingen waarbij een wijkaanpak kan aanhaken, zoals de vervanging van riolering, ingrepen in de openbare ruimte en de realisatie van infrastructuurprojecten en gebiedsontwikkelingen. Het is belangrijk om als programma energietransitie een plek te 'verdienen' binnen de organisatie, want de  ervaring leert dat je in het begin niet kunt verwachten dat andere gemeentelijke afdelingen zich spontaan bij de afdeling Energietransitie melden. Daarom is het belangrijk om een actieve rol aan te nemen. Dit heeft er in Leiden toe geleid dat bijvoorbeeld de afstemming met de afdeling Beheer (verantwoordelijk voor voor de rioolvervanging) volop gebeurt: ‘Willen jullie meedoen? Waar moeten we rekening mee houden? Kijk maar of je kunt aanhaken, wij hebben vanuit ons beleid prioriteit met ons project.' Hoe vaker de afdeling Energietransitie zelf actief aansluit bij ontwikkelingen in andere beleidsdomeinen, hoe groter de kans dat andere afdelingen in de toekomst aan de afdeling denken als er in hun domein iets gebeurt waarbij de wijkaanpak kan aansluiten.
Kies een actieve opstelling, kijk waar je kunt aanhaken

Uit de praktijk

Laat alle afdelingen meedenken

Een duurzaamheidsinitiatief zoals meer flora en fauna in de wijk vraagt overleg met verschillende afdelingen binnen de gemeente. Het duurzaamheidsteam van de gemeente kan heel enthousiast zijn en meteen willen beginnen met de aanleg van groen, maar de afdeling stadsbeheer heeft vaak eigen procedures en wil bijvoorbeeld meten hoeveel draagvlak er voor het initiatief in de wijk is. Ook de afdeling openbare ruimte zal willen meedenken over hoe zo’n initiatief gerealiseerd wordt. Het is dus belangrijk om vooraf te bedenken welke afdelingen betrokken moeten worden, zodat niemand zich gepasseerd voelt en er geen onnodige weerstand ontstaat. Bespreek je wijkplannen dus op tijd met andere afdelingen en laat alle betrokkenen meedenken, zowel in eigen organisatie als daar buiten. 
Laat alle afdelingen meedenken

Uit de praktijk

Sociale vermenging door wijkvergroening

De oude Nijmeegse volkswijk de Biezen is steeds meer in trek bij jonge hoogopgeleide voor wie het centrum van Nijmegen te duur is. In de wijk dreigde hierdoor een tweedeling te ontstaan tussen de groep jonge hoogopgeleide en de groep oudere, lageropgeleide bewoners. Een initiatief tot vergroening van de wijk bracht de bewoners samen. In samenwerking met innovatiebureau Lentekracht gingen oude en nieuwe bewoners samen aan de slag om extra groen aan te planten en boomspiegels te beplanten. Ouderen in appartementencomplexen keken vanaf hun balkons toe naar wat er in de wijk gebeurde. Zo leidde de vergroening tot allerlei gesprekken en nieuwe contacten. 
Meer informatie
Sociale vermenging door wijkvergroening